Starodawne i współczesne hymny polskie

Hymn to uroczysta pieśń pochwalna o podniosłym, często patetycznym charakterze i nastroju. Powstawał na cześć Boga lub wybitnej osoby, a także ojczyzny czy narodu. W literaturze średniowiecznej hymn miał charakter niemal wyłącznie religijny.

Przez naszą historię przewiaja się wiele pieśni, które wyrażały emocje dużych grup społecznych czy całego narodu. Niejedna z nich dzięki swemu znaczeniu i popularności została uznana za hymn narodowy i do dziś wykonywana jest w postawie zasadniczej podczas różnych uroczystości, również państwowych.

Z bogatej literatury hymnicznej wybrałam jedynie siedem pieśni, a i tak notka bardzo się rozrosła.

BOGURODZICA

„Bogurodzica” jest najdawniejszą polską pieśnią religijną. Jej najstarszy, dwustrofowy przekaz wraz z nutami, zachował się w odpisie z 1407 r. Nie znamy jej autora ani nie wiadomo dokładnie, kiedy powstała. Badacze historii języka polskiego i literatury datują pochodzenie utworu na okres między X i XIV wiekiem. Najczęściej przyjmuje się, że chodzi o 1. połowę XIII wieku. Do najstarszych dwóch zwrotek dopisywano następne, aż do dwudziestu dwóch. Pieśń tę po raz pierwszy wydrukowano w 1506 r. Wg kroniki Jana Długosza, miało ją śpiewać rycerstwo polskie przed bitwą pod Grunwaldem. Została także odśpiewana podczas koronacji Władysława Warneńczyka. Cały obrzęd koronacji odbywał się po łacinie, jedynie „Bogurodzica” została odśpiewana po polsku.

Bogurodzica dziewica, Bogiem sławiena Maryja,

U twego syna Gospodzina matko zwolena, Maryja!

Zyszczy nam, spuści nam.

Kyrieeleison

Twego dziela Krzciciela, bożycze,

Usłysz głosy, napełń myśli człowiecze.

Słysz modlitwę, jąż nosimy,

A dać raczy, jegoż prosimy:

A na świecie zbożny pobyt,

Po żywocie rajski przebyt.

Kyrieeleison.

"Bogurodzica" w wykonaniu chóru Wojska Polskiego wzrusza:

BOŻE COŚ POLSKĘ

Autorem tej pieśni jest Antoni Feliński. Została ogłoszona drukiem w „Pamiętniku Warszawskim” w 1816 r. pod tytułem Hymn na rocznicę ogłoszenia Królestwa Polskiego, z woli Naczelnego Wodza wojsku polskiemu do śpiewu podany. W 1818 r. ukazało się wydanie osobne z muzyką Jana Nepomucena Piotra Kaszewskiego. Pieśń ta początkowo składała się z czterech zwrotek i refrenu: Przed Twe oblicze zanosim błaganie, Naszego króla zachowaj nam, Panie, ale w okresie Powstania Listopadowego zmieniono słowa refrenu, dzięki czemu pieśń utraciła lojalistyczny charakter. Rangę hymnu narodowego zyskała w latach 1860-1862, w szczególności podczas pogrzebu ofiar manifestacji w lutym 1861 r., stłumionej przez szarżę Czerkiesów. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku konkurowała z „Mazurkiem Dąbrowskiego” o uznanie za hymn państwowy.

Wersja współczesna:

Boże, coś Polskę przez tak liczne wieki

Otaczał blaskiem potęgi i chwały,

Coś Ją osłaniał tarczą swej opieki

Od nieszczęść, które przygnębić Ją miały,

Przed Twe ołtarze zanosim błaganie:

Ojczyznę wolną pobłogosław, Panie!

Ty, któryś potem tknięty Jej upadkiem,

Wspierał walczących za najświętszą sprawę

I chcąc świat caly mieć Jej męstwa świadkiem,

W nieszczęściach samych pomnażał Jej sławę,

Przed Twe ołtarze...

Wróc świętej Polsce świetność starożytną,

Uzyźniaj pola, spustoszałe łany.

Niech szczęście, pokój na nowo zakwitną,

Przestań nas karać, Boże zagniewany!

Przed Twe ołtarze...

Powstała z grobu na Twe władne słowo

Polska: wolności, narodów chorąży.

Pierzchnęły straże, a ponad Jej głową

Znowu swobodnie Orzeł Biały krąży.

Przed Twe ołtarze...

Wersja dawna:

Boże! coś Polskę przez tak liczne wieki

Otaczał blaskiem potęgi i chwały,

i tarczą Twojej wszechmocnej opieki

Od nieszczęść, które przygnębić ją miały.

Przed Twe ołtarze zanosim błaganie:

Ojczyznę, wolność, racz nam wrócić, Panie.

Boże! coś Polskę przez tak liczne wieki

Okrytą blaskiem potęgi i chwały,

Nagle spod swojej usunął opieki

I wzniósł te ludy, co jej służyć miały.

Przed Twe ołtarze...

Tyś, co ją potem tknięty jej upadkiem,

Wspierał walczącą za najświętszą sprawę

I chcąc świat cały mieć jej męstwa świadkiem,

Wśród samych nieszczęść pomnożył jej sławę.

Przed Twe ołtarze...

Niedawnoż zabrał wolność z polskiej ziemi

A łez, krwi naszej popłynęły rzeki;

Jakże okropnie to być musi z temi,

Którym Ty wolność odbierzesz na wieki.

Przed twe ołtarze zanosim błaganie:

Ojczyznę, wolność, racz nam wrócić, Panie.

Jedno Twe słowo, wielki gromów Panie,

W chwili nas z prochów wskrzesić będzie zdolne.

Gdy znów zasłużym na Twe ukaranie,

Obróć nas w prochy, ale w prochy wolne!

Przed twe ołtarze zanosim błaganie:

Ojczyznę, wolność, racz nam wrócić, Panie.


Bernard Ładysz:

CHORAŁ

Kornel Ujejski napisał ten wiersz w 1846 r. do muzyki Józefa Nikorowicza pod jej bezpośrednim wrażeniem. Ogłoszony został bezimiennie w paryskim „Dzienniku Narodowym” w 1847 r., krążył w odpisach, był rozpowszechniany osobno w formie ulotki, został włączony przez autora do „Skarg Jeremiego.” Wyraża rozpacz i zachwianie wiary w opiekę Bożą, ale także akcenty mesjanistycznej wizji „wielkiego boju” pod wodzą Archanioła. Spopularyzowany w okresie Wiosny Ludów, zyskał rangę hymnu narodowego, zwłaszcza w zaborze austriackim.

Z dymem pożarów, z kurzem krwi bratniej

Do Ciebie, Panie, bije ten głos,

Skarga to straszna, jęk to ostatni,

Od takich modłów bieleje włos.

My już bez skargi nie znamy śpiewu,

Wieniec cierniowy wrósł w naszą skroń,

Wiecznie jak pomnik Twojego gniewu

Sterczy ku Tobie błagalna dłoń.

Ileż to razy Tyś nas nie smagał!

A my nie zmyci ze świeżych ran,

Znowu wołamy: „On się przebłagał,

Bo On nasz Ojciec, bo On nasz Pan!”

I znów powstajem w ufności szczęśni,

A za Twą wolę zgniata nas wróg,

I śmiech nam rzuca jak głaz na piersi:

„A gdzież ten Ojciec, a gdzież ten Bóg?”

I patrzysz w niebie, czy z jego szczytu

Sto słońc nie spadnie wrogom na znak ...

Cicho i cicho – pośród błękitu,

Jak dawniej buja swobodny ptak.

Owóż w zwątpienia strasznej rozterce,

Nim naszą wiarę ocucim znów,

Milczą ci usta, choć płacze serce:

„Sądź nas po sercu, nie według słów!”

O! Panie, Panie! ze zgrozą świata

Okropne dzieje przyniósł nam czas.

Syn zabił matkę, brat zabił brata,

Mnóstwo Kainów jest pośród nas.

Ależ, o Panie! Oni niewinni,

Choć naszą przyszłość cofnęli wstecz,

Inni szatani tam byli czynni;

O! rękę karaj, nie ślepy miecz!

Patrz! my w nieszczęściu zawsze jednacy,

Na Twoje łono, do Twoich gwiazd

Modlitwą płyniem jak senni ptacy,

Co lecą spocząć wśród własnych gniazd.

Osłoń nas, osłoń, ojcowską dłonią,

Daj nam widzenie przyszłych Twych łask,

Niech kwiat męczeństwa uśpi nas wonią,

Niech nas męczeństwa otoczy blask.

I z archaniołem Twoim na czele

Pójdziemy potem na wielki bój,

I na drgającym szatana ciele

Zatkniemy sztandar zwycięski Twój.

Dla blednących braci otworzym serca,

Winę ich zmyje wolności chrzest;

Wtenczas usłyszy podły bluźnierca

Naszą odpowiedź: „Bóg był i jest!”

"Chorał" w oryginalnej aranżacji i wykonaniu chóru I LO w Krakowie:

MAZUREK DĄBROWSKIEGO 

Tekst został napisany przez Józefa Wybickiego w Reggio między 16 a 19 lipca 1797 r. pierwotnie jako "Pieśń Legionów Polskich we Włoszech". Autor melodii, opartej na motywach ludowego mazurka, jest nieznany. Znana była w kraju we wszystkich zaborach. Śpiewana podczas powstania listopadowego (1830), styczniowego (1863), przez Polaków na Wielkiej Emigracji, w czasie rewolucji 1905, I i II wojny światowej. Od 26 lutego 1927 r. jest oficjalnym hymnem państwowym Rzeczypospolitej Polskiej. W roku 1978 powstało w domu narodzin Józefa Wybickiego w Będominie Muzeum Hymnu Narodowego.

Wersja współczesna:

Jeszcze Polska nie zginęła,

Kiedy my żyjemy.

Co nam obca przemoc wzięła,

Szablą odbierzemy.

Marsz, marsz Dąbrowski,

Z ziemi włoskiej do Polski.

Za twoim przewodem

Złączym się z narodem.

Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę,

Będziem Polakami.

Dał nam przykład Bonaparte,

Jak zwyciężać mamy.

Marsz, marsz...

Jak Czarniecki do Poznania

Po szwedzkim zaborze,

Dla ojczyzny ratowania

Wrócim się przez morze.

Marsz, marsz...

Już tam ojciec do swej Basi

Mówi zapłakany -

Słuchaj jeno, pono nasi

Biją w tarabany.

Marsz, marsz...

  

Tekst według pisowni rękopisu Wybickiego:

Jeszcze Polska nieumarła,

kiedy my żyiemy.

Co nam obca moc wydarła,

szablą odbijemy.

Marsz, marsz, Dąbrowski

do Polski zziemi włoski

za Twoim przewodem

złączem się znarodem.

Jak Czarnecki do Poznania

wracał się przez morze

dla oyczyzny ratowania

po Szwedzkim rozbiorze.

Marsz, marsz, Dąbrowski...

Przeydziem Wisłę przeydziem Wartę

będziem Polakamy

dał nam przykład Bonaparte

iak zwyciężać mamy.

Marsz, marsz, Dąbrowski...

Niemiec, Moskal nieosiędzie,

gdy iąwszy pałasza,

hasłem wszystkich zgoda będzie

y oyczyzna nasza.

Marsz, marsz, Dąbrowski...

Już tam ociec do swey Basi

mówi zapłakany:

"słuchay jeno, pono nasi

biią w tarabany."

Marsz, marsz, Dąbrowski...

Na to wszystkich iedne głosy:

"Dosyć tey niewoli

mamy Racławickie Kosy,

Kosciuszkę, Bóg pozwoli.”

ROTA

Wiersz ten Maria Konopnicka napisała w 1908 r. w Cieszynie. Do spopularyzowania go przyczyniła się muzyka Feliksa Nowowiejskiego. Pieśń została po raz pierwszy odśpiewana 15 lipca 1910 r. w dniu odsłonięcia Pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie, w 500 rocznicę zwycięstwa pod Grunwaldem. Połączonymi chórami kilkuset chórzystów z terenów objętych zaborami dyrygował sam kompozytor.

Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród,

Nie damy pogrześć mowy.

Polski my naród, polski lud,

Królewski szczep Piastowy,

Nie damy, by nas zniemczył wróg ...

– Tak nam dopomóż Bóg!

Do krwi ostatniej kropli z żył

Bronić będziemy Ducha,

Aż się rozpadnie w proch i pył

Krzyżacka zawierucha.

Twierdzą nam będzie każdy próg ...

– Tak nam dopomóż Bóg!

Nie będzie Niemiec pluł nam w twarz

Ni dzieci nam germanił.

Orężny wstanie hufiec nasz,

Duch będzie nam hetmanił.

Pójdziem, gdy zabrzmi złoty róg ...

– Tak nam dopomóż Bóg!


"Rota" dżwięczy z gdańskiego ratusza Głównego Miasta:

http://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Gdansk_Ratusz_Glownego_Miasta_carrilion.ogg

ŻEBY POLSKA BYŁA POLSKĄ

Piosenka „Żeby Polska była Polską”, do której muzykę skomponował Włodzimierz Korcz została napisana przez Jana Pietrzaka w 1976 r. pod wpływem fali protestów robotniczych w Radomiu i Ursusie. Podczas strajków sierpniowych na Wybrzeżu w 1980 r. pieśń ta stała się hymnem pierwszego niezależnego związku zawodowego „Solidarność”.

Z głębi dziejów, z krain mrocznych, puszcz odwiecznych, pól i stepów

nasz rodowód, nasz początek, hen, od Piasta, Kraka, Lecha.

Długi łańcuch ludzkich istnień połączonych myślą prostą –

żeby Polska, żeby Polska, żeby była Polską!

Wtedy, kiedy los nieznany rozsypywał nas po kątach,

kiedy obce wiatry gnały obce orły na proporcach,

przy ogniskach wybuchała niezmożona nuta swojska –

żeby Polska, żeby Polska, żeby Polska była Polską!

Zrzucał uczeń portret cara, ksiądz Ściegienny wznosił modły,

opatrywał wóz Drzymała, dumne wiersze pisał Norwid.

I kto szablę mógł utrzymać, ten formował legion, wojsko –

żeby Polska, żeby Polska, żeby Polska była Polską.

Matki, żony, w mrocznych izbach wyszywały na sztandarach

hasło „Honor i Ojczyzna” – i ruszała w pole wiara!

I ruszała wiara w pole od Chicago do Tobolska –

żeby Polska, żeby Polska, żeby Polska była Polską.

Na opolskim festiwalu  w 1981 roku:

GAUDE MATER POLONIA

„Raduj się, Matko Polsko.” Utwór został napisany przez Mistrza Wincentego na kanonizację biskupa Stanisława ze Szczepanowa w 1253 roku. Po raz pierwszy pieśń została wykonana 8 maja 1254 roku w Krakowie podczas uroczystości kanonizacyjnych. Najstarszy zapis hymnu pochodzi z 1372 roku. Hymn był śpiewany przez rycerstwo polskie po odniesionym zwycięstwie. Wspólcześnie towarzyszy różnym uroczystościom.

Tekst łaciński:

Gaude, mater Polonia, prole fecunda nobili.

Summi Regis magnalia laude frequenta vigili.

Cuius benigna gratia Stanislai Pontificis

passionis insignia signis fulgent mirificis.

Hic certans pro iustitia, Regis non cedit furiae:

Stat pro plebis iniuria Christi miles in acie.

Tyranni truculentiam, Qui dum constanter arguit,

Martyrii victoriam Membratim caesus meruit.

Novum pandit miraculum Splendor in sancto ceritus,

Redintegrat corpusculum Sparsum caelestis medicus.

Sic Stanislaus pontifex Transit ad caeli curiam,

Ut apud Deum opifex Nobis imploret veniam.

Poscentes eius merita, Salutis dona referunt:

Morte praeventi subita Ad vitae potum redeunt.

Cuius ad tactum anuli Morbi fugantur turgidi:

Ad locum sancti tumuli Multi curantur languidi.

Surdis auditus redditur, Claudis gressus officum,

Mutorum lingua solvitur Et fugatur daemonium.

Ergo, felix Cracovia, Sacro dotata corpore

Deum, qui fecit omnia, Benedic omni tempore.

Sit Trinitati gloria, Laus, honor, iubilatio:

De Martyris victoria Sit nobis exsultatio.

Amen

W tłum. Leopolda Staffa:

Raduj się, Matko-Polsko, w sławne potomstwo płodna!

Króla królów i najwyższego Pana wielkość / Uwielbiaj chwałą przynależną.

Albowiem z Jego łaskawości / Biskupa Stanisława męki

Niezmierne, jakie on wycierpiał, / Jaśnieją cudownymi znaki.

Potykał się za sprawiedliwość, / Przed gniewem króla nie ustąpił:

I staje żołnierz Chrystusowy / Za krzywdę ludu sam do walki.

Ponieważ stale wypominał / On okrucieństwo tyranowi,

Koronę zdobył męczennika, / Padł posiekany na kawałki.

Niebiosa nowy cud zdziałały, / Bo mocą swą Niebieski Lekarz

Poćwiartowane jego ciało / Przedziwne znowu w jedno złączył.

Tak to Stanisław biskup przeszedł / W przybytki Króla niebieskiego,

Aby u Boga Stworzyciela / Nam wyjednać przebaczenie.

Gdy kto dla zasług jego prosi, / Wnet otrzymuje zbawcze dary:

Ci, co pomarli nagłą śmiercią, / Do życia znowu powracają.

Choroby wszelkie pod dotknięciem / Pierścienia jego uciekają,

Przy jego świętym grobie zdrowie / Niemocnych wielu odzyskuje.

Słuch głuchym bywa przywrócony / A chromy kroki stawia raźno,

Niemowom język się rozwiązał, / W popłochu szatan precz ucieka.

A przeto szczęsny ty, Krakowie, / Uposażony świętym ciałem,

Błogosław po wsze czasy Boga, / Który z niczego wszystko stworzył.

Niech Trójcy Przenajświętszej zabrzmi / Cześć, chwała, sława, uwielbienie,

A nam tryumfy męczennika / Niech wyjednają radość wieczną.

Amen


Niezrównany chór Stefana Stuligrosza Poznańskie Słowiki:

Jeszcze Polska nie umarła!

Zobacz też:

Starodawne i współczesne hymny polskie (cz. 2.)

Starodawne i współczesne hymny polskie (cz. 3.)

Manifest tymczasowego Rządu Narodowego

Komitet Centralny - jako tymczasowy Rząd Narodowy.

Nikczemny rząd najezdniczy rozwścieklony oporem męczonej przezeń ofiary, postanowił zadać jej cios stanowczy – porwać kilkadziesiąt tysięcy najdzielniejszych, najgorliwszych jej obrońców, oblec w nienawistny mundur moskiewski i pognać tysiące mil na wieczną nędzę i zatracenie.

Polska nie chce, nie może poddać się bezspornie temu sromotnemu gwałtowi pod karą hańby przed potomnością powinna stawić energiczny opór. Zastępy młodzieży walecznej, młodzieży poświęconej, ożywione gorącą miłością Ojczyzny, niezachwianą wiarą w sprawiedliwość i pomoc Boga, poprzysięgły zrzucić przeklęte jarzmo lub zginąć.

Za nią więc Narodzie Polski, za nią!

Po strasznej hańbie niewoli, po niepojętych męczarniach ucisku, Centralny Narodowy Komitet obecnie jedyny, legalny Rząd Twój Narodowy, wzywa Cię na pole walki już ostatniej, na pole chwały i zwycięztwa, które Ci da i przez imię Boga na Niebie dać przysięga, bo wie, że Ty, który wczoraj byłeś pokutnikiem i mścicielem, jutro musisz być i będziesz bohaterem i olbrzymem!

Tak, Ty wolność Twoją, niepodległość Twoją, zdobędziesz wielkością takiego męztwa, świętością takich ofiar, jakich Lud żaden nie napisał jeszcze na dziejowych kartach swoich.

Powstającej Ojczyźnie Twojej dasz bez żalu, słabości i wahania wszystką krew, życie i mienie, jakich od Ciebie zapotrzebuje.

W zamian K. C. N. przyrzeka Ci, że siły dzielności Twojej nie zmarnieją, poświęcenia nie będą stracone, bo ster, który ujmuje, silną dzierżyć będzie ręką. Złamie wszystkie przeszkody, roztrąci wszelkie zapory, a każdą nieprzychylność dla świętej sprawy, nawet brak gorliwości, ścigać i karać będzie przed surowym, choć sprawiedliwym trybunałem obrażonej Ojczyzny.

W pierwszym zaraz dniu jawnego wystąpienia, w pierwszej chwili rozpoczęcia świętej walki, K. C. N. ogłasza wszystkich synów Polski, bez różnicy wiary i rodu, pochodzenia i stanu, wolnemi i równemi Obywatelami kraju. Ziemia, którą Lud rolniczy posiadał dotąd na prawach czynszu lub pańszczyzny, staje się od tej chwili bezwarunkową jego własnością, dziedzictwem wieczystem. Właściciele poszkodowani, wynagrodzeni będą z ogólnych funduszów Państwa. Wszyscy zaś komornicy i wyrobnicy, wstępujący w szeregi obrońców kraju, lub w razie zaszczytnej śmierci na polu chwały, rodziny ich otrzymają z dóbr Narodowych dział bronionej od wrogów ziemi.

Do broni więc, Narodzie Polski, Litwy i Rusi, do broni! bo godzina wspólnego wyzwolenia już wybiła, stary miecz nasz wydobyty, święty sztandar Orła, Pogoni i Archanioła rozwinięty.

A teraz odzywamy się do Ciebie, Narodzie Moskiewski: tradycyjnem hasłem naszem jest wolność i braterstwo Ludów, dlatego też przebaczamy Ci nawet mord naszej Ojczyzny, nawet krew Pragi i Oszmiany, gwałty ulic Warszawy i tortury lochów Cytadelli. Przebaczamy Ci, bo i Ty jesteś nędzny i mordowany, smutny i umęczony, trupy dzieci Twoich kołyszą się na szubienicach carskich, prorocy Twoi marzną na śniegach Sybiru. Ale jeżeli w tej stanowczej godzinie nie uczujesz w sobie zgryzoty za przeszłość, świętszych pragnień dla przyszłości, jeżeli w zapasach z nami dasz poparcie tyranowi, który zabija nas a depcze po Tobie – biada Ci! bo w obliczu Boga i świata całego, przeklniemy Cię na hańbę wiecznego poddaństwa i mękę wiecznej niewoli, i wyzwiemy na straszny bój zagłady, bój ostatni Europejskiej Cywilizacyi z dzikim barbarzyństwem Azyi.

Warszawa, dnia 22 stycznia 1863 r.

Za zgodność z oryginałem ręczy Litewski Komitet, jako Prowincyonalny Rząd tymczasowy na Litwie i Białorusi.

Papież Pius IX o Powstaniu Styczniowym

CZEŚĆ I CHWAŁA BOHATEROM!

Podsumowanie roku

Sezon grypowy, przychodnia obłożona nie rejestruje, więc wczoraj spędziłam 3,5 godziny w pogotowiu. Po wklepaniu imienia i nazwiska w komputer umieszczony przy wejściu, czekam 20 minut na rejestrację, która obejmuje sprawdzenie danych z dokumentem tożsamości i kartą ubezpieczalni, pobranie opłaty, wpisanie dolegliwości, z którymi przychodzę (to w celu skierowania do właściwego specjalisty) oraz informacją, że wszystko zostanie przesłane mojemu lekarzowi prowadzącemu.

W poczekalni wszyscy kaszlą, dzieci grymaszą, brak miejsc siedzących, obsługa rozdaje maseczki. Czekam prawie 1,5 godziny na wezwanie pielęgniarki, co niestety, nie oznacza jeszcze stanięcia oko w oko z lekarzem, a tylko sprawdzenie tożsamości i daty urodzenia, pomiar temperatury i ciśnienia. Słyszę, że „najszybciej jak to będzie możliwe” zostanę wezwana na x-ray. Wracam do poczekalni. Siedzę, czekam. Tłum chorych i ich zniecierpliwienie rośnie, gdyż każdy ma wrażenie, że o nim zapomniano.

Po dłuższym czasie (już nie miałam siły zapamiętywać interwałów) pielęgniarka ponownie wywołuje mnie. Jak wiadomo, moje nazwisko jest trudne, więc zawsze jestem wywoływana po imieniu. Teraz wszystko toczy się szybciej. Dostaję wdzianko zawiązywane z tyłu i wkraczam do gabinetu lekarskiego. Tam przygotowuję się do prześwietlenia. Po chwili puka ktoś i prowadzi do pracowni rtg (wszystkie pomieszczenia usytuowane są na tym samym poziomie). Znów muszę literować (spell for me, please) imię, nazwisko, datę urodzenia. Po wykonaniu zdjęć wracam do gabinetu, których w tym długim korytarzu jest kilkanaście, i oczekuję na lekarza. Z głośnika sączy się cichutko Vivaldi.

Ale najpierw wchodzi pielęgniarka, która pobierze mi krew do badań podstawowych. I znów spell for me, please... Dopiero wtedy pani przystępuje do działania, sprawnie napełnia ciemną krwią 4 fiolki i okleja je karteczkami z moimi danymi (wydrukowanymi przez urzędniczkę podczas rejestracji). Po 3-4 minutach moja krew trafia do laboratorium.

Uzbrajam się w cierpliwość i czekam. Wiem, że lekarz przyjdzie do mnie dopiero wtedy, gdy będzie miał komplet wyników w ręce.

Przez grubą zasłonę słyszę stuk klawiatury komputera. To znak, że badania zostały wykonane. Wchodzi lekarz, niewysoka, czarna pani z maseczką na twarzy. Sympatyczna, uśmiechnięta, budząca zaufanie osoba. Lekarka komentuje wyniki badania krwi tłumacząc, co na ich podstawie może stwierdzić. Potem na ekranie, który wyłania się z ukrycia, ogląda zdjęcia płuc. Niestety, nie zostały opisane przez specjalistę, ale ogniska zapalne są wyraźnie widoczne. Teraz w ruch idą słuchawki, badanie palpacyjne i różne światełka w oczy, uszy i do gardła. Diagnoza niedobra dla mnie. Dobór antybiotyku jest nieco utrudniony, gdyż stacja pogotowia nie ma dostępu do mojej „medycznej przeszłości” zapisanej w przychodni. Na szczęście zabrałam ze sobą buteleczki po lekach, które przyjmowałam wcześniej.

Leki dobrane, niektóre recepty wysłane elektronicznie do apteki, w której mam swoje konto. Jedną z recept z odręcznym podpisem pani doktor mam w ręku. To recepta na lek z dodatkiem narkotyku.

Po wymianie zwykłych uprzejmości kieruję się do biurka, gdzie oddaję karteczkę z moimi danymi, aby można było spokojnie „odfajkować” kolejnego pacjenta. Wracam do domu i z daleka widzę mrugającą kontrolkę na automatycznej sekretarce. Odsłuchuję: wiadomość z apteki, że recepta dla – tu imię – jest zrealizowana, mogę ją odebrać w dogodnych dla siebie godzinach... a po następnej pół godzinie zaopatrzona w leki, umęczona całym dniem, głodna, znikam pod kołdrą zdrowieć.

Nie należę do osób chorowitych. Trudno mi pogodzić się z tym, że tak nagle się „zepsułam”, ale czuję, że przekroczyłam jakiś próg, za który nie mam powrotu. Przez ostatnie pół roku to choruję, to zdrowieję. Gwałtowny spadek odporności przypisuję głębokim stresom, których w mijającym roku nie szczędziło mi życie. Ale idzie nowy rok, a wraz z nim nowe wyzwania. Muszę dać im radę.

Przedświąteczny rozgardiasz

Nareszcie w domu!

Już kiedy wjeżdżamy na podjazd, wyciągam szyję, żeby sprawdzić, czy wszystko jest tak jak zostawiłam. Ozdobne kapusty, wsadzone przed miesiącem, rozrosły się na rabacie. Błyszczą się ładnie w słońcu ich sinoniebieskie, zewnętrzne liście, osłaniające intensywnie fioletowe środki. Wychyliły znów głowy uporczywe chwasty, z którymi walczę bezustannie i bezskutecznie, niczym Mały Książę z baobabami.

Wnosimy walizy. Przebiegam szybko z góry w dół, aby sprawdzić, czy wszystkie rośliny przeżyły naszą nieobecność, otworzyć drzwi balkonowe i wpuścić pachnące późną jesienią powietrze, a wraz z nim obudzoną nagle muchę i dwie kompletnie zdezorientowane biedronki. Spod balkonu wypłoszyłam zajączka, który zdążył się już zadomowić.

Szybko rozpakowuję bagaże, mąż przygotowuje kawę a dla mnie ziołową herbatkę. Można zacząć planować przedświąteczne sprzątanie, układać jadłospis, robić listę zakupów, wymyślać upominki. Niestety, w planach muszę uwzględnić wizytę u lekarza. Zamiast wypiekać pierniczki, leżę w łóżku, łykam antybiotyk i syropki. Jedyne jaśniejsze chwile są po śniadaniu. W biednej głowie desperacko poszukuję pomysłów na prezenty. Już wiem, że wszystkie kupimy on-line.

Kiedy tak zapadam w drzemkę wywołaną działaniem syropu od kaszlu, w pamięci przewijają się strzępy dawnych świąt Bożego Narodzenia. Najdawniejsze to te, kiedy byłam małą dziewczynką i wierzyłam w świętego Mikołaja. Przychodził do domu na dźwięk srebrnego dzwoneczka, najprawdziwszy, z białą długą brodą i w lśniących czarnych butach, dziwnie przypominających sztylpy Tatusia. Przed którąś gwiazdką Starsza Siostra powiedziała mi w tajemnicy, że Gwiazdorem jest Tatuś, a prezenty kupują rodzice. Na dowód wyciągnęła z bieliźniarki jakąś lalę, która potem znalazła się pod choinką. Zdradziła, że zawsze, kiedy przychodzi Gwiazdor, Tatuś wychodzi nagle do sąsiadów z jakiegoś ważnego a tajemniczego powodu. Tak oto brutalnie zrujnowano moje dziecięce przekonania, co nie wpłynęło na pasję objadania choinki z ciasteczek, lukrowanych pierniczków i czekoladowych cukierków. Radości z niespodzianek pod choinką nikt nie potrafił mi zmącić do dziś!

Nawet wtedy, gdy założyłam własną rodzinę i urodziłam dzieci, wyjeżdżaliśmy. Coraz częściej jednak, świadomi, że należy budować własną tradycję, urządzaliśmy święta Bożego Narodzenia w naszym ciasnym mieszkanku, które musieliśmy nieco przemeblować, aby wygospodarować kąt na drzewko. Była to zawsze żywa choinka z żywicznym zapachem prawdziwego lasu. Nie są go w stanie zastąpić żadne „zapachowe” świeczki i olejki.

Dopiero od kilku lat mamy choinkę sztuczną. Stało się tak, że musieliśmy przeorganizować rutynę przedświątecznych przygotowań. Zabrakło czasu na poszukiwanie drzewka. Teraz jest oszczędniej i ekologicznie. Przestałam odczuwać brak naturalnego zapachu. Wieczorem siadam w fotelu, „włączam” choinkę, zapalam zieloną świeczkę i wpatruję się w jej pełgający, ciepły płomyk.

Sięgam pamięcią wstecz i widzę każdą naszą, moją, emigracyjną Gwiazdkę. Mimo że spędzane tradycyjnie i w gronie rodziny, to jednak święta w nowej ojczyźnie mają inny smak. Inaczej smakuje opłatek, bo pomieszany ze łzami. Inaczej brzmi „Cicha noc, święta noc”, bo jedna zwrotka po polsku, druga po angielsku. Inaczej smakują wigilijne dania, bo coraz częściej urozmaicam je, uwzględniając zwyczaje nowych członków naszej rodziny. Inaczej wygląda jedna z bombek, bo przyodziana w czarną kokardę ku pamięci Ofiar katastrofy smoleńskiej.

Życie idzie naprzód. Jest inaczej. Mam wnuka! Choinka błyszczy się od świecidełek, lukrowanych pierniczków i ciasteczek oraz czekoladowych cukierków w szeleszczących, połyskliwych papierkach. Z radia płyną piękne amerykańskie kolędy i piosenki świąteczne, które wypełniają serce. Czas zatacza krąg.

Jakaż to przyjemność wrócić w domowe pielesze!

Wesołych Świąt!
Merry Christmas!

Thanksgiving Day

Święto Dziękczynienia

Indyk, 1991, autorka l. 6

Święto Dziękczynienia, poza nazwą, nie niosło mi żadnych skojarzeń. Jego historię i legendę zaczęliśmy poznawać razem z naszą córką-pierwszoklasistką, która przynosiła ze szkoły różne wiadomości i informacje. W poznawaniu i zrozumieniu specyfiki tego święta pomagała też telewizja.

W pierwszych latach naszego pobytu w Stanach nie przygotowywałam świątecznego posiłku. Cieszyliśmy się „długim weekendem”. Kiedyś uświadomiliśmy sobie, że przecież też jesteśmy emigrantami, jak owi Pielgrzymi. No, może nie całkiem tak samo, ale jednak, i że Thanksgiving w swoim początku było właśnie świętem emigrantów.

Jednak nie przykładam wielkiej wagi do tego święta. Nie czuję go, nie wyrosłam w tej tradycji, robiłam to głównie dla dzieci. Dziś one założyły własne rodziny i od swych współmałżonków-Amerykanów uczą się smaków i przeżywania tego święta. Lubimy przygotowywane przez nich specjały, im smakują nasze wigilijne barszcze i kompoty z suszonych owoców.

Do tradycji należy, że indyka kroi mężczyzna, głowa rodziny. Tradycją jest też, że każdy z biesiadników przed rozpoczęciem uczty wypowiada głośno podziękowania Bogu za dobro, którego doświadczył w mijającym roku. To bardzo wzruszająca chwila. Porównywalna z czytaniem Ewangelii przed wigilijną wieczerzą.

-----------------------------------------------------------

Z praktyczną prawdą o tym światecznym czasie stanęłam oko w oko wtedy, gdy zdecydowałam, że przygotuję tradycyjne dania. Nie było to łatwe, ale przecież wszystkiego można się nauczyć.

Z zakupieniem indora (a najlepiej indyczki, bo krucha i smaczniejsza) jest najmniej kłopotu, gdyż sklepy prześcigają się w atrakcyjnych cenach, trzeba tylko odpowiednio wcześnie wypatrzyć ofertę, żeby nie kupować 15 funtowego ptaka na czteroosobową rodzinę.

Jeśli ktoś, tak jak ja, nie ma doświadczenia w pieczeniu tak wielkiej sztuki mięsa w całości, to też żaden problem: do tuszki zwykle dołączony jest najprostszy przepis, a w pierś wbity plastykowy „termometr”, który sygnalizuje, gdy mięso jest gotowe. Nie sposób więc przypalić lub nie dopiec. Przeważnie wystarcza 20 minut na funt indyka (w całości) w temperaturze 350 stopni Fahrenheita. Wypraktykowałam, że dobrze jest położyć tuszkę na gałązkach selera naciowego, wówczas nie przylega ona do naczynia, a seler wytwarza smaczny sos. Piersi i uda przykrywam plastrami wędzonego boczku – zapobiega to zbytniemu przyrumienieniu się wypukłych części, dodaje aromatu i smaku. O taki chrupiący boczuś rywalizowałam z naszą Piesunią, gdy żyła.

Są naturalnie różne szkoły przyprawiania tuszki przed pieczeniem. Zwykle moczy się ją w różnych bejcach i zaprawach. Ja ograniczam się do porzadnego natarcia mięsa solą, pieprzem i papryką na wiele godzin przed pieczeniem. Po wyjęciu z piekarnika okrywam mięso szczelnie folią aluminiową, co sprawia, że nie rozpada się ono podczas krojenia i zachowuje wilgoć.

Praktyka i upodobania mojej rodziny pokazały, że najlepiej piec indyka i nadzienie osobno. Nadzienie odgrzewane następnego dnia też jest bardzo smaczne, a pieczeń dłużej zachowuje świeżość. Do wnętrza indyka wkładam to, co mam pod ręką, ale zawsze i obowiązkowo jest to solidny pęczek świeżych ziół: tymianku, rozmarynu, szałwii.

Nadzienie przygotowuję następujące:

12 szklanek (ok. 1 funta) białego chleba tostowego pokrojonego w kostkę (może być też ciemne pieczywo)

1 szklanka posiekanej cebuli

1 szklanka posiekanego selera naciowego

6 łyżek masła

1 łyżeczka świeżej szałwii

1 łyżeczka suszonego tymianku

1 łyżeczka soli

½ łyżeczki świeżo mielonego pieprzu

1 ½ szklanki rosołu z kurczaka

Rozgrzać piekarnik do 400 F i wysuszyć chleb na grzanki. Stopić masło na dużej patelni i zeszklić na nim cebulę i seler. Przełożyć do miski, dodać grzanki, zioła w ilości wg uznania, sól, pieprz i rosół. Dobrze wymieszać i doprawić do smaku. Przełożyć do żaroodpornego naczynia i piec w 325 stopni F dopóty, dopóki nie zacznie się pojawiać chrupiąca skórka na górze (40+ minut).

Do indyka podaje się najprzeróżniejsze surówki i przystawki z określonych warzyw (zielona fasolka, brukselka, grzyby, słodkie ziemniaki). Od kilku lat przygotowuję sos z żurawin według podanego poniżej przepisu. Polecam, bo jest łatwy, szybki i naprawdę smaczny.

Sos z żurawiny

½ pomarańczy

1 zielone jabłko

3 szklanki świeżych żurawin

1 ¼ szklanki cukru (może być mniej)

½ łyżeczki cynamonu

¼ łyżeczki mielonych goździków

Wycisnąć sok z pomarańczy. Skórkę obrać z błonki i białych części, pokroić w wąskie paseczki, zalać 2 szklankami wody i gotować 10 minut. Odsączyć i zostawić do wystygnięcia. Jabłko obrać i pokroić na małe kawałki. Żurawiny przebrać odrzucając miękkie owoce. Razem z jabłkiem, skórką, sokiem z pomarańczy, cukrem i przyprawami umieścić w szerokim rondlu. Doprowadzić do wrzenia, zmniejszyć temperaturę, częściowo przykryć naczynie. Gotować delikatnie, od czasu do czasu zamieszać przez potrząsanie. Po około 10-15 minutach żurawina zacznie głośno pękać, jabłko zmięknie i sos zacznie gęstnieć. Gotowy sos przełożyć do miski i ostudzić przed podaniem. Można przybrać skórką pomarańczową.

Dla smakoszy coś ekstra, mianowicie wykwintna zielona fasolka:

25 dkg zielonej fasolki

25 dkg zielonego groszku z puszki

4 plastry pokrojonego boczku

1 szklanka czerwonej cebuli pokrojonej w piórka

1 ¼ szklanki śmietanki half-n-half (odtłuszczonej)

1 paczka sosu czosnkowo-ziołowego Knorr

25 g koniaku (lepiej mniej)

sól, pieprz

Fasolkę ugotować, odcedzić, groszek odsączyć. Na patelni usmażyć boczek, zdjąć skwarki, na tłuszczu zeszklić cebulę. Dodać śmietanę i koniak oraz rozmieszany sos Knorr. Zagotować mieszając. Zmniejszyć temperaturę i gotować ciągle mieszając, aż wyparuje alkohol i sos zgęstnieje. Dodać fasolkę z groszkiem, przyprawić.

Do indyka można podać zarówno białe jak i czerwone wino. Nauczyłam się przygotowywać koktajl „Mayflower”. Potrzebny słodki wermuth, gin, biały sok z żurawin (najlepiej niskosłodzony, ale trudno go dostać), świeże żurawiny do przybrania i naturalnie dużo kostek lodu.

Kieliszki do martini przepłukać wermuthem. Do shakera wsypać lód, wlać 1 część ginu, 2 części soku i energicznie potrząsnąć. Ten delikatny koktajl smakuje wspaniale.

-------------------------------------

Życzę wszystkim Czytelnikom długiej, jak najdłuższej „listy” dobrych zdarzeń, za które będą dziękować Stwórcy w ten piękny, rodzinny wieczór. I udanych potraw.
Happy Thanksgiving!